Jazz in Belgie

1 - Inleiding
2 - Jazz In Belgie
3 - Jazz In De Oorlog
4 - Tijdlijn
5 - Teddy Wilson

Van Jass naar Jazz


De eerste Amerikaanse jazzbands waren eigenlijk ragtime-orkesten die interpretaties brachten van piano-ragtimes. Die ragtimes werden eerst bewerkt voor salonorkest. De ragtime-orkesten brachten daarop hun versie op straat, maar niet alle muikanten konden muziek lezen.

Het gevolg was dat ze wel het begin van elk theme meespeelden en de rest zo maar “uit de klak” speelden. Dat waren dus nog geen echte improvisaties maar collectieve variaties die ze speelden.Voor de echte improvisatie zullen we nog moeten wachten totdat Louis Armstrong als eerste het voorbeeld zal geven met zijn optredens als solist op trompet.

Wij zitten nog in de “early jazz” die New Orleans genoemd wordt voor de zwarten ….en de Dixieland voor de blanken.
In 1917 werden vijf jonge blanke muzkanten onverwachts bekend met hun Original Dixieland Jazz Band . Ze hadden de naam Jazz aanvankelijk met twee 'ss' geschreven en daarna met twee 'zz' wat de definitieve naam zal worden. Hun grote succes-nummer was de sindsdien beroemd gebleven “Tiger rag”. Het was in feite een pseudo-ragtime want die naam was immers in de mode. Er werden wel vaak stukken geschreven met verwijzing naar ragtime zonder er een te zijn, zoals “Alexanser’s Ragtime Band”.

Toch hadden de leden van het ODJO de jazz niet uitgevonden. Zij hadden dat soort dissonerende muziek gehoord in New Orleans in de rosse buurt van Storyville. Het was een mengeling van gesyncopeerde en ritmische variaties op militaire marsen, vaudeville-liedjes, religieuse muziek en landelijke blues. Ze hadden die muziek doodgewoon wat verfijnd voor een bezetting van klarinet, trombone, trompet, piano en drums.

Tiger rag werd nog datzelfde jaar door het label Victor opgenomen en in een record-tempo werden meer dan een miljoen grammofoonplaten verkocht. Na hun succes in New York trokken ze naar Londen. Daar traden ze in 1919 op ter gelegenheid van het overwinningsfeest WOI en dit in aanwezigheid van de koningin en koning Georges V. Dat betekende meteen de grote doorbraak van de jazz in gans Europa.

De eerste Belgische Jazzplaat in 1927


Begin van de jaren twintig zette de jonge Louis Armstrong de oceaan aan beide kanten in vuur en vlam door zijn manier van optreden als solist op trompet. Hij was misschien wel de eerste echte improvisator. Zijn voorbeeld had een sterke invloed en diende als voorbeeld. In het begin waren de improvisaties heel kort, houterig en onzeker. Niet alleen omdat de opname-tijd zeer beperkt was (max 3 minuten) en dat de muzikant op voorhand precies wist wat hij solo zou spelen. Alleen de meest gevorderde bandleaders, hadden een echte persoonlijke inbreng.

Ook het opkomende toerisme had een grote rol gespeeld in de verspreiding van de jazz in ons land. In die jaren was de rederij de Red Star Line bekend voor haar toeristische reizen Antwerpen-New York. Tal van muzikanten waaronder Bee, Ouwerx, Serluppens, Langlois hebben op die pakketboten gespeeld. Zodoende ontdekten ze ter plaatse de authenthieke Amerikaanse jazz. Bovendien brachten ze de eerste Amerikaanse jazz-platen mee naar huis, platen die hier toen nog onvindbaar waren.

Het was echter dankzij de passie van Felix Faecq dat de jazz zijn intrede deed op de Belgische platenmarkt. Vanaf 1922 vertegenwoordigde hij het label Edison Bell en ook Amerikaanse merken. Omdat toen de verkoop van platen en die van partituren elkaar aanvulden, begon Faecq ook met een uitgeverij en een tijdschrift Music. Daarenboven stichtte hij in 1932 zijn “Jazz Club van België” en organiseerde een jaarlijkse wedstrijd voor jonge jazz-orkesten in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten.

In juni 1927 bracht, Faecq de eerste Belgische jazz-plaat op de markt met het orkest “Chas Remue and his New Stompers”. De opnamen habben plaats in een Londens studio voor het label Edison Bell. Er worden veertien nummers opgenomen, waarvan de helft composities van twee jeugdige muzikanten die schuil gingen achter de Engelse pseudoniemen David Bee (alias Ernest Craps) harpist, saxofonist en klarinettist. Peter Packay, trompetttist en pseudoniem voor Pierre Paquet. Dit was voor beiden een het begin van een schitterende loopbaan als componist-arrangeur.

De twintiger jaren


In de twintiger jaren waren onze conservatoria en muziekscholen nog anti-jazz. Dat zal nog zo blijven tot in de jaren 1990. Zelfs de saxofoon was niet opgenomen in het officiëel muziek-onderwijs. De top-saxofonisten van die jaren hadden allemaal het instrument door zelfstudie leren bespelen. Jean Omer, Arthur Saguet, Fud Candrix hadden aan de basis viool gestudeerd. David Bee was een klassiek geschoold harpist en Lou Logist had fagot en accordeon geleerd.

All-Stars Band

Tijdens de zomermaanden 1927 stichten David Bee en Robert Dekers hun eerste beroeps-orkest “The Red Beans Orchestra “. Dit orkest werkt op coöperatieve wijze. Alle leden verdienen evenveel en er is geen echte “chef”. Dit orkest ondergaat sterk de invloed van de Chicago-stijl van Red Nichols & his Five Pennies.

“The Red Beans Orchestra “ treedt op in Geneve, Lugano, Milaan, Venetië en op de tentoonstelling van 1929 in Barcelona waar het op een financiële fiasco uitdraait ingevolge de onverwachte sluiting van de “Ambassadeurs” waar ze spelen. David Bee trekt naar Berlijn en wordt er de eerste saxofonist van het orkest van Carlo Minari. Robert De Kers probeert het verder met een vernieuwde bezetting in het “Café de Paris” in Monte Carlo en de “Pschorr Dancing” in Rotterdam. Daarna wordt het orkest definitief ontbonden in 1929.

The Radiolians - Gus Deloof - Brussel 1909


Trompettist Gus Deloof was amper twintig jaar toen hij zich reeds begin van de dertiger jaren naar de top werkte. Door zijn virtuositeit vooral op de gestopte trompet (gestopte : klankleur veranderd door dempers) ging zijn voorkeur naar kleine formaties, waarmee hij vanaf 1930 onafgebroken opnamen maakte. In de veertiger jaren zal hij zijn eigen bigband oprichten.

Robert De Kers - Antwerpen - 1909


Ook Robert De Kers werd onder de beste Europese trompettisten gerekend. Hij speelde in het Europees-Amerikaans dansorkest van Harry Fleming met wie hij in Italië speelde. Hij stichtte in 1932 een eigen orkest en trok er met de zwarte Amerikaanse zangeres Josephine Baker mee op toernee in Frankrijk, Zwitserland, Italië en Noord Afrika.

Hij speelde met Brenders, Eddie Tower, Jean Oomer, John Ouwerx en Ernst van ’t Hoff. Hij was niet alleen een uitmuntend trompettist maar hij had ook een internationale reputatie als jazz-componist. Hij schreef ook een leerboek voor “Harmonie en Orkestratie voor Dans-orkesten”. Zijn formatie “ Robert De Kers and his Cabaret Kings” werd destijds beschouwd als een van de beste van het vasteland.

Jean Omer - Nivelles - 1912


Jean Omer speelde van kindsbeen af viool. Maar door zelfstudie leerde hij saxofoon en klarinet spelen. Hij speelde vanaf zijn 16 jaar in verschillende orkesten in België, Frankrijk en Italië en stichtte in 1937 zijn beroemd geworden jazz-club, de “Boeuf sur le Toit” aan de Naamse Poort in Brussel. Hij vormde tevens een groot orkest en gaf reeds het jaar daarop in 1938 een opmerkelijk concert in het Brusselse Paleis voor Schone Kunsten met als gast-solist de Negro-amerikaanse tenorsax Coleman Hawkins.

Stan Brenders - 1907

Stan Brenders studeerde aan het Brusselse conservatorium piano, kamermuziek, contrapunt en orkestdirectie. Hij debuteerde als twintigjarige pianist in 1927 in het orkest “Chas Remue and his New Stompers en bracht het in 1936 tot leider van het NIR-Jazz-orkest dat tot de beste bigbands in Europa gerekend werd.

VARA-NIR

Op 17 februari 1940 werd een memorabele big-band wedstrijd georganiseerd tussen België en Nederland. Het doel was beide landen nauwer samen te brengen. Het orkest van Stan Brenders speelde vanuit de Vara in Hilvrsum en de Ramblers vanuit Brussel. Eerst krijgen wij de openings-toespraken van beide radio-zenders.

Vervolgens het orkest Brenders met “John’s Idea” door pianist John Ouwerx Dan is het de beurt aan de Ramblers met “Rollerskating on a rainbow”. De uitzending duurde 39 minuten. Drie maanden later zal ons land bezet worden door Duitsland en zal de naam NIR veranderen in "Sender Brüssel".

De Jazz-tandem Candrix - Deloof

Een van de voornamste orkstleiders was Fud Candrix. Hij werd geboren in 1908 te Tongeren en studeerde aan het Luiks Conservatorim viool en compositieleer maar leerde door zelfstudie saxofoon spelen. Hij was volgeling van de beroemde Amerikaanse tenorsax Coleman Hawkins die in de dertiger jaren regelmatig in Nederland en België verbleef.

Candrix zal in totaal zo’n 250 opnamen maken, voornamelijk voor het label Telefunken. Hij maakt deel uit van de wat genoemd wordt de 3 groten uit de Belgische jazz-geschiedenis : Brenders, Omer en Candrix.

Onze jazz-musici waren niet allen gekend voor hun orkesten maar ook voor hun hun composities. Denken wij alleen maar aan de werken van Fud Candrix, Gus Deloof, Jean Omer en aan Stan Brenders’ “I Envy” waaraan hij een gezongen versie toevoegde voor niet minder dan de Amerikaanse Jazz-idool Nat King Cole.

Frank Engelen was gitarist en had een klassieke opleiding genoten aan het Antwerpse conservatorium maar ook hij evolueerde naar de jazz. Hij trad op in talloze formaties in Nederland, Duitsland, Tsjechoslovakije en Italie. Men zag hem zelden op het voorplan als solist maar was steeds actief als componist en arrangeur. Zijn naam blijft voornamelijk vebonden aan de veertiger jaren met composities als Badinage, Bagatelle, La piste, Avondschemering en vooral Studio 24 dat in de jaren veertig door ieder Europees orkest uitgevoerd werd.